Tomasz z Akwinu

Nauka Tomasza o transcendentaliach

Transcendentalia (łac. transcendere – „przekraczać”, przekraczające kategorie) to właściwości przysługujące każdemu bytowi (nie są to akcydensy); "coś, co mogę orzec o każdym bycie"

  1. Byt zdobyty osobiście w środku sobie
    1. Ens (byt) – wszystko, co jest – istnieje (wywodzi się z aktu istnienia)
    2. Res (rzecz) – wszystko jest rzeczą, bo ma jakąś treść
    3. Unum (jedność) – żywot o tyle jest bytem, o w jakim stopniu jest jednością
  2. Byt w środku relacji do innych
    1. Aliquid (odrębność) – życie o tyle jest bytem, o tak dalece jest inny (w intencjonalność zasady niesprzeczności ~(p∧~p) dodatkowo prawa wyłączonego środka ~p∨p; życie jest pierwotny, za to zasady są wtórne)
  3. Ze względu na związek do władz umysłowych
    1. Bonum (dobro) – ze względu na przyporządkowanie bytu do woli, o każdym egzystencja możemy stwierdzić „dobro”; każdy z osobna życie przypadkiem egzystować dobry, bowiem o ile szczyptę istnieje, oznacza to, że Pan Stworzenia tego chce
    2. Verum (prawda) – ze względu na przyporządkowanie bytu do intelektu (adequatio rei et intelectum), każdy z osobna życie jest dorzeczny, sensowny – nadaje się do poznania intelektualnego
    3. Pulchrum (piękno) – ze względu na przyporządkowanie bytu do duszy do wnętrza całości, piękne jest to, co ujrzane podoba się (pulchra sunt qua visa placent)

Transcendentalia nie każdemu bytowi przysługują wewnątrz ten sam jeden sposób, bo im z większym natężeniem trochę istnieje, tym w wyższym stopniu przysługują mu poszczególne transcendentalia